Od przedwojennych gmachów po współczesne budynki – rozwój kampusu Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie to niemal sto lat przemian architektonicznych i urbanistycznych. Historię około stu obiektów przedstawia Jerzy Wowczak w książce „AGH – architektura i urbanistyka”. Publikacja odsłania również niezrealizowane plany uczelni, wśród których znalazła się budowa reaktora jądrowego w centrum kampusu.
Historia rozbudowy AGH sięga lat 30. XX wieku, kiedy rozwijająca się wówczas Akademia Górnicza otrzymała tereny na północ od Parku Jordana. Znaczną część tego obszaru zajmowały podmokłe nieużytki i grunty poforteczne. Z czasem powstał tam rozległy zespół budynków akademickich, który wpłynął na rozwój zachodniej części Krakowa.
Wraz z rozbudową uczelni zmieniało się jej otoczenie. Powstawały budynki mieszkalne, obiekty użyteczności publicznej i nowe rozwiązania komunikacyjne. Dawna Czarna Wieś stopniowo zyskiwała charakter związany z funkcjonowaniem dużego ośrodka akademickiego.
Obecnie kampus AGH rozciąga się pomiędzy ulicami Czarnowiejską i Reymonta. Jego najbardziej reprezentacyjną częścią pozostaje zabudowa wzdłuż alei Adama Mickiewicza, z monumentalnym gmachem głównym Akademii.
Reaktor jądrowy w centrum kampusu? Takie plany również istniały
Nie wszystkie koncepcje rozbudowy AGH doczekały się realizacji. Jednym z ciekawszych przedsięwzięć, które opisuje Jerzy Wowczak, był projekt umieszczenia reaktora jądrowego w centralnej części kampusu. Zamierzenie stanowiło element planów rozwoju infrastruktury badawczej Akademii, jednak ostatecznie z niego zrezygnowano.
W książce przedstawiono również inne niezrealizowane projekty oraz zmiany w kolejnych koncepcjach zagospodarowania uczelnianych terenów. Na przestrzeni dziesięcioleci o kierunkach rozbudowy decydowały nie tylko potrzeby naukowe, lecz także sytuacja gospodarcza, możliwości finansowe i uwarunkowania polityczne.
Jak wyjaśnia autor publikacji, dr hab. inż. arch. Jerzy Wowczak, poszczególne obiekty kampusu odzwierciedlają historię samej Akademii oraz przemiany zachodzące w Krakowie. Na ich formę wpływały zmieniające się trendy architektoniczne, potrzeby dydaktyczne i badawcze, decyzje administracyjne, a niekiedy również ograniczenia związane z istniejącą zabudową i ukształtowaniem terenu.
Miasteczko Studenckie i różne oblicza architektury AGH
Szczególne miejsce w historii uczelni zajmuje Miasteczko Studenckie, powstałe w latach 60. i 70. XX wieku. Nie było ono jedynie zespołem akademików. Zaprojektowano je jako kompleksowe założenie urbanistyczne, dostosowane do rosnących potrzeb powojennego szkolnictwa wyższego.
Realizacja tego przedsięwzięcia miała znaczenie dla rozwoju polskiej architektury i sposobu projektowania przestrzeni studenckich. Z czasem Miasteczko stało się jednym z charakterystycznych elementów krajobrazu tej części Krakowa.
Różnorodność zabudowy AGH pozwala dziś prześledzić zmiany w architekturze XX i XXI wieku. Na terenie uczelni znajdują się obiekty reprezentujące między innymi art déco, modernizm i architekturę okresu socrealizmu, a także współczesne realizacje.
Kolejne inwestycje odzwierciedlały rozwój Akademii, powstawanie nowych kierunków badań oraz zwiększające się zapotrzebowanie na laboratoria i przestrzeń dydaktyczną. Kampus nie powstał więc na podstawie jednego, niezmiennego projektu, lecz kształtował się stopniowo, wraz z rozwojem uczelni i miasta.
Ponad 160 ilustracji i niepublikowane wcześniej materiały
Książka „AGH – architektura i urbanistyka” powstała z wykorzystaniem dokumentów archiwalnych. Zawiera ponad 160 ilustracji, w tym historyczne i współczesne fotografie, plany zagospodarowania oraz rysunki architektoniczne. Część zgromadzonych materiałów została udostępniona czytelnikom po raz pierwszy.
Publikacja pozwala prześledzić nie tylko dzieje poszczególnych budynków, ale również zmieniające się wizje przestrzennego rozwoju Akademii. To propozycja zarówno dla osób zainteresowanych architekturą i urbanistyką, jak i mieszkańców, którzy chcą lepiej poznać historię tej części Krakowa.
