Od ponad 20 lat Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie prowadzi systematyczne pomiary meteorologiczne, które dziś stanowią fundament nowoczesnych badań nad atmosferą, klimatem i jakością powietrza. Obecnie działania te realizuje Zespół Fizyki Środowiska AGH działający na Wydziale Fizyki i Informatyki Stosowanej.
Od pierwszej stacji do zaawansowanych modeli numerycznych
Historia pomiarów meteorologicznych w AGH sięga początku lat 2000, kiedy na uczelni uruchomiono pierwszą stację meteorologiczną. Już wtedy prowadzono badania nad gazami cieplarnianymi w atmosferze miejskiej – ich rozprzestrzenianiem się i dynamiką. Regularne pomiary trwają nieprzerwanie od 2004 roku i obejmują m.in. pomiar temperatury, wilgotności, ciśnienia, kierunku i prędkości wiatru, opadów atmosferycznych oraz jakości powietrza. Czujniki stacji meteorologicznej umieszczone są na dachu budynku Wydziału Fizyki i Informatyki Stosowanej. Dane pobierane są co minutę ze stacji meteo przez pracujący całą dobę program i zapisywane w lokalnej bazie.
Na stronie internetowej zespołu (http://meteo.fis.agh.edu.pl/) prezentowane są wykresy z ostatniego tygodnia pomiarów podstawowych parametrów meteorologicznych. Serwis cieszy się dużym zainteresowaniem, dziennie notowanych jest kilkaset wejść, co potwierdza, że projekt odpowiada na realne potrzeby odbiorców.
Prezentowane dane z pomiarów meteorologicznych oraz stężenia pyłu udostępniane są przez naukowców bezpłatnie wyłącznie do celów niekomercyjnych. Na ich podstawie powstają liczne prace inżynierskie i magisterskie. – Zdarza się, że dane są wykorzystywane np. w pracach dyplomowych studentów związanych z izolacyjnością budynków czy zapotrzebowaniem energetycznym obiektów – podkreśla twórca stacji prof. Mirosław Zimnoch z Wydziału Fizyki i Informatyki Stosowanej AGH.
Numeryczna prognoza pogody – nauka, technologia i dydaktyka
Kolejnym krokiem w rozwoju badań było uruchomienie jesienią 2025 roku numerycznej prognozy pogody. W Zespole Fizyki Środowiska działa grupa modelowania atmosfery, wykorzystująca zaawansowany model WRF (Weather Research & Forecasting) – otwarty system prognozowania rozwijany przez amerykańskie instytucje, m.in. National Center for Atmospheric Research (NCAR).
– Numeryczna prognoza pogody pozwala nam nie tylko przewidywać warunki atmosferyczne w najbliższych dobach, ale przede wszystkim lepiej zrozumieć procesy zachodzące w atmosferze – zarówno w skali lokalnej, jak i regionalnej. To narzędzie badawcze o ogromnym potencjale, które łączy pomiary, fizykę atmosfery i zaawansowane obliczenia numeryczne – podkreśla prof. Mirosław Zimnoch z Zespołu Fizyki Środowiska AGH.
Model WRF obejmuje obszar całej Polski i uruchamiany jest raz dziennie, aby wygenerować prognozę na 48 godzin do przodu z rozdzielczością przestrzenną 2,5 × 2,5 km. Cały proces – od pobrania danych początkowych, przez obliczenia, aż po przygotowanie map i animacji – trwa około 12 godzin.
Narzędzie do nauki i pracy
Każda 48-godzinna symulacja generuje blisko 3 GB danych, co czyni projekt wyjątkowo wartościowym także z punktu widzenia dydaktyki.
– Dla studentów to możliwość pracy z realnymi danymi, dużymi zbiorami informacji i profesjonalnymi narzędziami obliczeniowymi. Uczą się nie tylko meteorologii, ale też analizy danych, weryfikacji prognoz z pomiarami i pracy
w środowisku, z jakim spotkają się później w badaniach lub przemyśle – dodaje prof. M. Zimnoch. Studenci AGH uczestniczą m.in. w zadaniach związanych z oceną sprawdzalności prognoz oraz porównywaniem wyników modelu z danymi pomiarowymi.
Co oferuje serwis prognozy pogody AGH?
W serwisie prezentowane są m.in.:
- animowane mapy temperatury,
- mapy opadów i zachmurzenia,
- meteogramy dla miast wojewódzkich oraz wybranych lokalizacji badawczych (w tym kampusu AGH),
- sondaże atmosferyczne pokazujące pionową strukturę atmosfery do wysokości 16 km.
Komentarz synoptyczny przygotowywany jest przez doświadczonego pracownika Zespołu Fizyki Środowiska AGH – specjalistę w meteorologii i badaniach klimatu . – Opis sytuacji barycznej dostarcza nam szczegółów związanych z aktualną pogodą, który jest wyjaśnieniem i interpretacją tego co widzimy na mapach czy meteogramach. Wprawne oko synoptyka odczytuje z wykresów masę danych dot. zachmurzenia, możliwości pojawienia się mgieł czy oblodzenia – dodaje prof. M. Zimnoch.
Serwis dostępny jest pod adresem: http://meteo.fis.agh.edu.pl/ZFS_forecast/
