W dniach 25-29 września 2026 roku przedstawiciele Kopalni Soli „Wieliczka” realizowali program wizyty studyjnej na Sardynii, na zaproszenie Dyrektora Generalnego Geoparku dr Fabrizio Atzori. Nasz pobyt obejmował południowy region Sardynii – Iglesias znany ze starożytnych punickich miast, obszarów górniczych ze wspaniałą przeszłością, niepowtarzalnych krajobrazów oraz kultury i tradycji. Ramowy plan wizyty, w której ze strony kopalni uczestniczyli Marian Leśny Prezes Zarządu, Agnieszka Wolańska, Mariola Kaczor, Wiesław Wiewiórka oraz Dariusz Cichy.
Celem wizyty była wymiana doświadczeń dotyczących ochrony, udostępniania i promocji dziedzictwa górniczego, turystyki kulturowej, zagospodarowania terenów poprzemysłowych oraz rozwijania współpracy międzynarodowej pomiędzy Kopalnią Soli „Wieliczka” a Parco Geominerario Storico e Ambientale della Sardegna.
Wizytę rozpoczęliśmy w Cagliari, w Molentargius Saline Regional Park, spotkaniem z Prezesem Parku Stefano Secci i Dyrektorem Parku dr Marianna Agostina Mossa.
Od czasu zakończenia produkcji soli w 1985 roku, mokradła Molentargius przeszły proces przebudowy i transformacji stając się jednym z najbogatszych siedlisk ptaków w Europie. W parku zachowały się ślady historii związanej z otrzymywaniem soli, czego dowodem są fascynujące budynki Miasta Soli z początku XX wieku oraz zabytkowe maszyny przemysłowe.
Następnym punktem pierwszego dnia wizyty była wycieczka do Jaskini św. Jana w Domusnovas, która jest najdłuższą dostępna jaskinią na świecie. W jaskini tej można podziwiać zjawiska krasowe, uformowane ze skał węglanowych.
W Domusnovas doszło do podpisania umowy o współpracy między Kopalnią Soli „Wieliczka”, która od 1978 roku jest obiektem UNESCO a Geoparkiem Historyczno-Przyrodniczym na Sardynii (Parco Geominerario Storico e Ambientale della Sardegna). Park ten został ogłoszony w 1998 roku przez UNESCO pierwszym Parkiem Geo-Górniczym. Obie strony wyraziły wolę rozwijania współpracy dwustronnej poprzez wspólne inicjatywy kulturalne, turystyczne i artystyczne. W porozumieniu tym podkreślono znaczenie Parku oraz Kopalni jako obiektów o światowym znaczeniu w dziedzinie turystyki przemysłowej, religijnej i dziedzictwa kulturalnego. Ze strony Kopalni porozumienie podpisał Pan Marian Leśny a ze strony Geoparku Pan Roberto Curreli.
Kolejny dzień wypełniony był wizytami w kopalni Planu Sartu (Galleria Henry) oraz w parku archeologicznym usytuowanym na dawnej drodze rzymskiej wiodącej do wioski nuragijskiej oraz Świątyni Antas. Trzeciego dnia zwiedzaliśmy Kopalnię Monteponi – imponujący kompleks górniczy na obrzeżach miasta Iglesias, który ożył dzięki koncesji Królestwa Sabaudii w połowie XIX wieku.
Zachował się wspaniały budynek Bellavista, siedziba zarządu, mieszkania dla górników, apteka, kilka pralni, sortowania minerałów oraz budynki wykorzystywane do działalności górniczej, w tym najważniejsze: Pozzo Sella i Pozzo Vittorio Emanuele połączone tunelem Villamarina. W swoim rozkwicie (poł. XIX wieku) Monteponi zatrudniało nawet 1000 pracowników.
Zwiedzanie kopalni węgla Grande Miniera di Serbariu w Carbonii połączone było ze spotkaniem z Dyrektorem tego obiektu. Ten górniczy teren, aktywny w latach 1937–1964, charakteryzował gospodarkę Sulcis i w latach 30. i 50 XX wieku i stanowił jeden z najważniejszych zasobów energetycznych we Włoszech. Kompleks został odnowiony i udostępniony na potrzeby muzealne i edukacyjne. Znajduje się tutaj stała ekspozycja poświęcona historii węgla, kopalni i miasta Carbonia. W dużym pomieszczeniu znajduje się cenna kolekcja lamp górniczych, narzędzi roboczych, narzędzi, przedmiotów codziennych, fotografii, dokumentów, filmów z epoki oraz wideo wywiadów z górnikami.
W poniedziałek 28.09 przemierzyliśmy fragment szlaku św. Barbary („Cammino Minerario di Santa Barbara”) z Portu Banda do Porto Flavia. Zwiedzaliśmy najbardziej ikoniczny obiekt tej części Sardynii – Port Flavia. Port ten zrewolucjonizował system załadunku minerałów. Działał do lat 60. XX wieku, w rzeczywistości został opuszczony wraz z zaprzestaniem działalności górniczej w okolicy. W ostatnim dniu, udaliśmy się do kopalni św. Jana (Miniera San Giovanni) i Jaskini św. Barbary (Grotta Santa Barbara), która jest unikalnym światowym skarbem, powstałym dzięki pracy człowieka i natury. Natomiast San Giovanni jest jedną z najstarszych kopalń na Sardynii eksploatowanych w czasach rzymskich i pisańskich. Nowożytną działalność przemysłową została rozpoczęta w tej kopalni w 1867 roku; wydobywano tutaj szereg minerałów: srebra, cynku oraz ołowiu. Niekorzystne warunki rynkowe, wzrost kosztów energii oraz spadek zawartości minerału doprowadziły do zamknięcia kopalni w 1998 roku, ostatniej w regionie Iglesias.
Wizyta na Sardynii przyniosła Kopalni Soli „Wieliczka” szereg wymiernych korzyści. Mogliśmy poznać różne modele funkcjonowania dziedzictwa górniczego na Sardynii – od dawnych kopalń rudnych, przez kopalnie węgla, po infrastrukturę transportową i obiekty związane z wydobyciem soli. Pozwala to spojrzeć na własną działalność z szerszej, międzynarodowej perspektywy. Wymiana doświadczeń dotyczących turystyki podziemnej, wizyta w Galleria Henry, Museo del Carbone, Grotta San Giovanni, Porto Flavia i Grotta Santa Barbara umożliwiła porównanie różnych sposobów prowadzenia turystyki podziemnej. Szczególnie wartościowe są obserwacje dotyczące: zabezpieczania dawnych wyrobisk, organizacji tras, narracji przewodnickiej, wykorzystania autentycznej infrastruktury, prezentacji maszyn i urządzeń, łączenia historii techniki z historią ludzi.
